Tłustogon afrykański (duprasi) – kompletny poradnik

Tłustogon afrykański (Pachyuromys duprasi), w hodowlach nazywany też duprasi albo „dupkiem”, to niewielka myszoskoczka z północnej Sahary. Rozpoznasz ją od razu po grubym, maczugowatym ogonie, w którym magazynuje tłuszcz – trochę jak wielbłąd w garbie. Jest spokojna, rzadko gryzie i łatwo się oswaja, przez co bywa nazywana jednym z najprzyjemniejszych małych gryzoni do trzymania w domu. Ma też nietypową dla gryzoni cechę: w naturze jest głównie owadożerna.

W skrócie

Skąd pochodzi

Tłustogon żyje w północnej części Sahary – w Egipcie (na zachód od delty Nilu), Libii, Tunezji i Algierii. Zamieszkuje piaszczyste równiny z rzadką roślinnością oraz kamieniste pustynie. Kopie proste nory sięgające do ok. 1 m głębokości w twardym, piaszczystym gruncie, a czasem korzysta z nor wykopanych przez inne gryzonie. Gatunek opisał francuski zoolog Fernand Lataste w 1880 roku na podstawie okazów z Laghouat w Algierii.

Wygląd

Okrągłe, lekko spłaszczone ciało „bez szyi”, spiczasty pyszczek, duże czarne oczy. Futro piaskowoszare do płowego, część włosów na grzbiecie z czarnymi końcówkami, brzuch biały. Najbardziej charakterystyczny jest gruby, prawie nagi ogon – krótszy niż ciało, rozszerzony jak maczuga.

Ogon jako wskaźnik zdrowia

Ogon to najprostszy „termometr kondycji”. Pełny, zaokrąglony ogon oznacza dobrze odżywione zwierzę. Chudy, kościsty ogon to sygnał, że tłustogon je za mało albo choruje – wtedy trzeba poprawić dietę (zwłaszcza białko) i w razie wątpliwości iść do weterynarza.

Charakter i zachowanie

• Spokojny i łagodny – rzadko gryzie, dobrze znosi branie na ręce, jeśli oswajamy go cierpliwie.
• Aktywny o zmierzchu i w nocy; w niewoli ma krótkie, intensywne okresy aktywności przeplatane długim snem, więc bywa widoczny także w dzień.
• Kopie – głęboka warstwa podłoża to dla niego podstawa dobrostanu.
• Samce mają gruczoł zapachowy na brzuchu i znakują terytorium, pocierając brzuchem o podłoże i przedmioty.
• Gody wyglądają czasem jak walka – to normalne, ale wymaga obserwacji.

Sam czy w parze?

W naturze tłustogon żyje głównie samotnie, choć zdarzają się kolonie. W domu sprawdzają się dwa warianty:

• Pojedynczo – w przeciwieństwie do wielu gryzoni tłustogon dobrze znosi samotność, o ile ma zajęcie i kontakt z opiekunem.
• W zgranej parze, najlepiej połączonej za młodu. Łączenie dorosłych zwierząt często się nie udaje – są terytorialne i potrafią zrobić sobie krzywdę.

Jeśli zwierzęta zaczynają się gonić, gryźć albo jedno chudnie – rozdziel je od razu.

Terrarium

• Terrarium lub akwarium o podstawie min. ok. 80 × 40 cm dla jednego zwierzęcia lub pary – większe jest zawsze lepsze. Szkło lub tworzywo zamiast klatki z prętami.
• Głębokie podłoże: minimum 15–20 cm, najlepiej 25–30 cm, żeby tunele się nie zapadały. Dobrze sprawdza się mieszanka bezpyłowej ściółki z sianem; sam piasek na całej powierzchni nie jest zalecany.
• Kąpielisko z piaskiem – płaska miska z piaskiem do kąpieli dla szynszyli (piasek, nie pył). Tłustogon czyści w nim futro.
• Kryjówki z drewna, ceramiki lub korka, tunele, korzenie.
• Kołowrotek pełny, bez szczebli, o średnicy ok. 20–25 cm.
• Gałązki do gryzienia (wierzba, leszczyna, jabłoń niepryskana) – zęby rosną przez całe życie.

Temperatura i wilgotność

Komfortowo ok. 18–27 °C. Długo poniżej ok. 15 °C lub powyżej ok. 29 °C – źle. Tłustogon pochodzi z pustyni, więc lubi sucho: wilgoć i przeciągi to najczęstsza przyczyna infekcji dróg oddechowych. Terrarium stawiaj z dala od okna, łazienki i kaloryfera.

Żywienie – owady to podstawa, nie dodatek

W naturze tłustogon zjada przede wszystkim owady, uzupełniając je roślinami. W niewoli dieta powinna to odzwierciedlać.

• Karma ziarnista dla myszoskoczek lub chomików – ok. 1–2 łyżeczki dziennie na dorosłe zwierzę. Wybieraj mieszanki bez dużej ilości słonecznika, orzechów i suszonych owoców.
• Owady 2–3 razy w tygodniu po kilka sztuk: mączniki, świerszcze, karaczany (np. argentyńskie), drewnojady. Owady kupuj z hodowli, nie łap na dworze.
• Warzywa w małych ilościach 2–3 razy w tygodniu: marchew, kalafior, cykoria, sałata rzymska. Owoce bardzo rzadko.
• Świeża woda zawsze dostępna.

Czego unikać

• czekolady, kofeiny, alkoholu, przetworzonej żywności „ze stołu”,
• cytrusów, cebuli, czosnku, surowej fasoli, produktów z ksylitolem,
• tłustych i słodkich przekąsek – tłustogon łatwo tyje,
• gwałtownych zmian diety i dużych porcji świeżych warzyw naraz.

Za mało białka zwierzęcego to częsta przyczyna słabej kondycji i nieudanych miotów.

Oswajanie

1. Po przyjeździe daj zwierzęciu 3–5 dni spokoju – bez brania na ręce.
2. Podawaj z ręki przysmaki, np. mącznika – tłustogon szybko kojarzy dłoń z jedzeniem.
3. Podnoś od spodu, obiema dłońmi, nigdy z góry i nigdy za ogon.
4. Zacznij od krótkich sesji, 5–10 minut, nisko nad podłogą lub stołem.

Rozmnażanie

• Ciąża trwa 19–22 dni, w miocie zwykle 3–6 młodych (do 9). Młode rodzą się ślepe i nagie.
• Odsadzenie po 3–4 tygodniach.
• Dojrzałość płciowa: źródła podają od ok. 2 do 3–6 miesięcy – bezpieczniej rozdzielać młode według płci wcześnie.
• Samica może mieć kilka miotów w roku. Młodymi opiekuje się tylko matka – samca warto oddzielić na czas porodu i odchowu.
• Samica w ciąży i karmiąca potrzebuje więcej białka – częściej owady.

Zdrowie – na co uważać

• Chudy ogon – za mało jedzenia lub choroba (patrz wyżej).
• Kichanie, świszczący oddech – infekcja dróg oddechowych; zwykle wilgoć lub przeciąg.
• Przerośnięte siekacze – brak materiału do gryzienia; czasem wymagają przycięcia u weterynarza.
• Otyłość – za dużo tłustej karmy i przysmaków, za mało ruchu.
• Łysienie, drapanie – roztocza lub grzybica skóry.
• Urazy ogona – najczęściej po złapaniu za ogon.
• Biegunka – zbyt dużo świeżych warzyw naraz lub nagła zmiana diety.

Jak większość małych gryzoni, tłustogon ukrywa chorobę – warto wcześniej znaleźć weterynarza od gryzoni egzotycznych.

Najczęstsze błędy

1. Dieta bez owadów – „bo to gryzoń, je ziarno”.
2. Za płytkie podłoże, w którym nie da się kopać.
3. Brak kąpieli piaskowej – sierść robi się tłusta i zbita.
4. Łączenie dorosłych, obcych zwierząt.
5. Wilgotne miejsce i przeciągi.
6. Podnoszenie za ogon.

Najczęstsze pytania

Czy tłustogon gryzie?

Rzadko. To jeden z najłagodniejszych małych gryzoni – ugryzienie zdarza się głównie przy gwałtownym łapaniu albo gdy pachniemy jedzeniem.

Czy tłustogon śmierdzi?

Bardzo mało. Pustynne gryzonie oszczędzają wodę i oddają niewiele moczu, więc zapach jest słaby, o ile ściółka jest sucha.

Czy tłustogon może mieszkać sam?

Tak – w przeciwieństwie do pestruszek czy myszoskoczek mongolskich dobrze znosi życie w pojedynkę.

Czy można go trzymać z myszoskoczką mongolską?

Nie. Różne gatunki trzymamy osobno – mają inne potrzeby i mogą się atakować.

Ciekawostki

• To jedyny gatunek w rodzaju Pachyuromys.
• W języku angielskim bywa nazywany „beer mat gerbil” – od płaskiego, okrągłego kształtu ciała, gdy leży.
• Tłuszcz w ogonie pozwala mu przetrwać okresy niedoboru pożywienia na pustyni.

Mamy w hodowli pary tłustogonów. Napisz, jeśli chcesz zapytać o młode – opowiemy o opiece i pomożemy przygotować terrarium.

Źródła

• Animal Diversity Web, University of Michigan – Pachyuromys duprasi
• Furry Critter Network – Duprasi Species Guide
• Fat-tailed gerbil – opracowanie encyklopedyczne (na podstawie Wikipedii)