Ptaszniki (rodzina Theraphosidae) to duże, często owłosione pająki z ciepłych rejonów świata. Są ciche, nie potrzebują codziennej uwagi i zajmują mało miejsca – dlatego coraz więcej osób trzyma je w domu. To jednak zwierzęta wyłącznie do obserwacji: wiele gatunków ma włoski parzące, a wszystkie mają jad. Ten poradnik wyjaśnia podstawy, od których warto zacząć.
W skrócie
| Rodzina | ptasznikowate (Theraphosidae) – ponad tysiąc gatunków |
|---|---|
| Pochodzenie | obie Ameryki, Afryka, Azja, Australia |
| Typy | naziemne, nadrzewne, kopiące (podziemne) |
| Długość życia | samice zwykle wiele lat (u niektórych gatunków kilkanaście–dwadzieścia i więcej), samce znacznie krócej – zwykle zaledwie kilka lat |
| Dieta | owady: świerszcze, karaczany, szarańcza |
| Karmienie | dorosłe co 1–2 tygodnie, młode częściej |
| Obsługa | minimalna; bez brania na ręce |
Ptasznik „z Nowego” i „ze Starego Świata”
Hodowcy dzielą ptaszniki na dwie grupy, bo różnią się zachowaniem i bezpieczeństwem:
- Nowy Świat (obie Ameryki) – zwykle spokojniejsze, a w razie zagrożenia wyczesują tylnymi nogami włoski parzące, które podrażniają skórę, oczy i drogi oddechowe. Jad większości gatunków jest dla człowieka stosunkowo słaby.
- Stary Świat (Afryka, Azja) – nie mają włosków parzących, ale częściej bronią się ugryzieniem, są szybsze i mają silniejszy jad. Nie dla początkujących.
Typy ptaszników
- Naziemne – żyją na ziemi, w norach lub kryjówkach; potrzebują więcej powierzchni niż wysokości.
- Nadrzewne – budują oprzęd na korze i gałęziach; potrzebują wysokiego terrarium i dobrej wentylacji.
- Kopiące – większość czasu spędzają w norze; potrzebują głębokiego podłoża.
Terrarium
- Dopasowane do typu i wielkości pająka – nie za duże dla małego osobnika (trudniej mu znaleźć pokarm).
- Dla naziemnych niska wysokość – upadek ciężkiego ptasznika może rozerwać odwłok i skończyć się śmiercią. Praktyczna zasada: odstęp między podłożem a pokrywą nie większy niż ok. 1,5 rozpiętości nóg pająka.
- Podłoże: ziemia kokosowa, torf, ziemia bez nawozów i pestycydów, lekko ubite; głębokość zależna od gatunku (dla kopiących dużo, nawet kilkanaście–kilkadziesiąt cm).
- Kryjówka – kora korkowa, półkokos.
- Miseczka z wodą – płytka, czysta, regularnie wymieniana (bez gąbek, które gromadzą brud). Ptasznik wytrzyma tygodnie bez jedzenia, ale bez wody ginie szybko.
- Dobra wentylacja – zastój powietrza i pleśń są groźniejsze niż zbyt sucho.
- Szczelna, zamykana pokrywa – ptaszniki potrafią się wspinać po szkle i otwierać źle zabezpieczone drzwiczki.
Temperatura i wilgotność
Większość popularnych gatunków dobrze czuje się w ok. 21–25 °C – często wystarcza temperatura w mieszkaniu, a w chłodniejszych pomieszczeniach pomaga mata grzewcza z termostatem z boku terrarium (nie pod nim, nie lampa). Wilgotność zależy od gatunku: gatunki z suchych terenów trzymamy na suchszym podłożu z miseczką wody, gatunki z lasów deszczowych – na lekko wilgotnym podłożu (zwykle nawilżamy część, a nie całość). Zawsze sprawdź wymagania konkretnego gatunku.
Karmienie
- Karmówka: świerszcze, karaczany (np. argentyńskie), szarańcza, drewnojady – z hodowli, nie z łąki (pestycydy, pasożyty).
- Ofiara nie większa niż odwłok pająka.
- Młode karmimy częściej, dorosłe zwykle raz na 1–2 tygodnie. Ptasznik może nie jeść tygodniami – to normalne, zwłaszcza przed linieniem.
- Niezjedzoną żywą karmę usuwaj po dobie – świerszcz potrafi pogryźć pająka, zwłaszcza w czasie linienia.
Linienie – najważniejszy moment w życiu ptasznika
Ptasznik rośnie, zrzucając stary pancerz (wylinkę). Przed linieniem przestaje jeść, często zamyka się w kryjówce, a odwłok ciemnieje. Samo linienie odbywa się zwykle na plecach – pająk leżący brzuchem do góry najczęściej nie jest martwy, tylko linieje.
- Nie przeszkadzaj – nie dotykaj, nie przestawiaj terrarium.
- Nie podawaj karmy przed linieniem i przez ok. 7–10 dni po nim (u dużych osobników dłużej), aż nowy pancerz i kły stwardnieją.
- Zadbaj o dostęp do wody.
- Wylinkę możesz potem wyjąć – po niej da się m.in. rozpoznać płeć.
Bezpieczeństwo
- Nie bierz ptasznika na ręce. Ukąszenie jest bolesne, a upadek może pająka zabić.
- Przy obsłudze używaj długiej pęsety i miękkiego pędzelka; pająka przenoś pojemnikiem.
- Po pracy w terrarium umyj ręce – włoski parzące podrażniają skórę i oczy.
- Osoby z alergiami i astmą powinny szczególnie uważać na gatunki z włoskami parzącymi.
- Terrarium zamykane, poza zasięgiem dzieci.
Samica czy samiec?
Samice żyją wielokrotnie dłużej niż samce. Dojrzały samiec po ostatnim linieniu żyje zwykle jeszcze rok–dwa i szuka partnerki. Jeśli chcesz ptasznika na lata – wybierz samicę.
Od czego zacząć
Na start polecamy spokojne gatunki naziemne z Nowego Świata – łatwe w utrzymaniu i wybaczające drobne błędy. Najczęściej poleca się gatunki z rodzajów Grammostola (np. G. pulchripes), Brachypelma i Tliltocatl (ptaszniki meksykańskie, np. T. albopilosus), Aphonopelma, a także Lasiodora parahybana (bardzo duży i żarłoczny) czy Chromatopelma cyaneopubescens. Napisz, jakie gatunki mamy teraz – doradzimy, od którego zacząć.
Najczęstsze błędy
- Za wysokie terrarium dla gatunku naziemnego.
- Za mokro i bez wentylacji – pleśń.
- Żywa karma zostawiona na noc w czasie linienia.
- Branie na ręce.
- Gatunek ze Starego Świata jako pierwszy ptasznik.
Najczęstsze pytania
Czy ptasznik jest groźny?
Popularne gatunki dla początkujących nie są groźne dla zdrowego człowieka, ale ukąszenie jest bolesne, a włoski parzące mogą wywołać silne podrażnienie. Nie trzymaj ptasznika, jeśli masz silne alergie, i nie bierz go na ręce.
Czy ptasznik potrzebuje lampy?
Nie. Ptaszniki unikają światła; w zwykłej temperaturze pokojowej zwykle nie potrzebują dogrzewania. Lampa grzewcza łatwo przesusza i przegrzewa terrarium.
Mój ptasznik leży na plecach – czy umarł?
Najpewniej linieje. Zostaw go w spokoju. Martwy ptasznik zwykle leży z nogami podkulonymi pod siebie.
Masz pytania o ptaszniki albo chcesz zapytać o młode z naszej hodowli? Napisz do nas.